روستاي زيارت گرگان
براي ديدن سايت اصلي روي ادرس زير کليک کنيد
http://mohammadrezapoor.blogfa.com 

مباهله پيامبر اکرم (ص)، امتداد سنت پيامبران الهي

ذي الحجه ، آخرين ماه درسال قمري و از مبارک ترين ايام براي مسلمانان به ويژه شيعيان است . در اين ماه اتفاقات مهمي در تاريخ اسلام رخ داده که ميراثي جاويدان و پر ارج براي جهان اسلام ناميده مي شود. مناسبت هاي پرافتخاري شامل سالروز ازدواج حضرت علي (ع) و فاطمه زهرا (س) و نيزتولد حضرت ابراهيم خليل در روز اول ماه  ، روزهاي پر فيض عرفه و عيد سعيد قربان به ترتيب در نهم و دهم از جمله اعمال و مناسک پر شکوه حج ، ولادت امام هادي (ع) در روز پانزدهم، حماسه ماندگار عيد غدير در روز هيجدهم، ماجراي افتخارآفرين خاتم بخشي اميرالمؤمنين (ع) و نزول آيه ولايت در روز بيست و چهارم و نزول سوره "هل اتي " از سوي پروردگار متعال به اهل بيت پيامبر (عليهم السلام )به دليل ايثار آنان در بيست و پنجم اين ماه ، برگ ها و صفحات غرور آميز تاريخ اسلام را زينت بخشيده است .

فرصتهاي ارزشمندي که براي پيروان راستين اسلام و عاشقان اهل بيت پديد آمده تا با بهره گيري از اين روزها ، ارتباط معنوي خود را با خداوند منان ، رسول مکرم (صلي الله عليه و آله ) وائمه  قوي‌تر کرده و در نهايت گامهاي مؤثري به سوي سعادت حقيقي بردارند .

ودر اين بين ، روز بيست و چهارم ذي الحجه ، وقوع جريان مباهله ، اهميت خاصي دارد.

داستان مباهله پيامبر اکرم (ص)  با مسيحيان

" فَمَنْ حَاجَّک فِيهِ مِن بَعْدِ مَا جَاءَک مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَ أَبْنَاءَکمْ وَ نِساءَنَا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنفُسنَا وَ أَنفُسکُمْ ثُمَّ نَبْتهِلْ فَنَجْعَل لَّعْنَت اللَّهِ عَلي الْکاذِبِين" (1)

نجران ، از شهرهاي منطقه حجاز و در مرز يمن قرار دارد . اهالي نجران در صدر اسلام، مسيحي بودند.
در سال دهم هجرت، حضرت محمد (ص) توسط نماينده خود ، خالد بن وليد ،  ساکنين آن شهر را به آيين اسلام دعوت فرمود.گروه بسياري مسلمان شدند، ولي عده‏ اي نيز در دين خود باقي ماندند.

به دنبال آن ، حضرت رسول (ص) نامه ‏اي  خطاب به بزرگان نصاراي نجران نوشت. مسيحيان پس از رسيدن نامه پيامبر به هراس افتاده و بعد از مشورت با چهارده نفراز بزرگان و به سرپرستي سه تن از آنان به مدينه آمدند . پس از ورود به شهر مدينه ،  مستقيماً در مسجد، به حضور پيامبر (ص) رسيدند . چون زمان عبادتشان فرا رسيده بود، ناقوس را براي اعلام نماز به صدا درآوردند . ياران پيامبر با مشاهده اين صحنه ناراحت‏ شده و گفتند: يا رسول الله ! در مسجد شما صداي ناقوس ؟! فرمود: بگذاريد عبادتشان تمام شود، آنگاه آنها را به اينجا دعوت کنيد.

پس از اداي مراسم عبادت، به محضر پيامبر اکرم (ص) آمده و گفتند: شما چه ادعائي داريد؟ پيامبرفرمود: من مردم را به آئين توحيد و خداپرستي دعوت مي‏کنم و مي‏خواهم که شهادت بدهند خدائي جز خداي يگانه وجود ندارد ومن پيامبر خدا هستم . دين اسلام مي گويد : عيسي بن مريم بنده و مخلوق خداوند است غذا مي‏خورد ، آب مي‏نوشد ، سخن مي‏گويد و ....

پيامبر اکرم به هيئت اعزامي فرمود: پدر آدم که بود؟ آنان در جواب اين سوال عاجز ماندند و با حالتي حيرت زده به يکديگر نگاه کردند. پيامبر (ص) آنان را به اسلام دعوت کرد و آنها براي رهايي خويش تظاهر به اسلام کرده و گفتند: " ما مسلمان شديم " پيامبر فرمود: دروغ مي‏گوييد و علاقه شما به صليب عيسي (ع) ، شراب خواري و خوردن گوشت‏ خوک مانع مي‏شود که قلباً دين حق را بپذيريد!

در اين هنگام ، آيه مباهله بر پيامبر نازل شد که " هرگاه بعد از دانشي که (درباره مسيح) به تو رسيده، کساني با تو به مجادله و ستيز برخيزند، بگو: بياييد ما فرزندان خود را دعوت کنيم، شما هم فرزندان خود را، ما زنان خويش را دعوت نمائيم، شما هم زنان خود را، ما از جانهاي خود دعوت مي‏کنيم شما هم از جانهاي خود؛ آنگاه مباهله کنيم و لعنت‏ خدا را بر دروغگويان قرار دهيم ."

نصاراي نجران بعد از شنيدن اين آيه ، گفتند: اين کار منصفانه است ، وقت مباهله را مشخص کرده و براي کسب آمادگي به منازلشان رفتند . مسيحيان نجران جلسه اي تشکيل دادند و بزرگ آنان به سايرين گفت: اگر محمد، فردا با عده ‏اي از ياران و اصحابش براي مباهله آمد، ما هم با او مباهله مي‏کنيم و او قطعاً پيامبر خدا نيست ، اما اگر با خاندانش براي مباهله حضور يافت، ما نبايد مباهله کنيم ، زيرا اگر او خاندان نزديکش را براي اين کار انتخاب کند و حاضر شود آنها را فدا نمايد، حتما او پيامبر و در ادعايش راستگو است .

صبح روز بعد، نصاراي نجران با حضور در مکان از پيش تعيين شده  ، منتظر ورود پيامبراکرم (ص ) شدند . ناگهان مشاهده کردند که حضرت رسول اکرم در حالي که کودکي را در آغوش گرفته و دست کودکي ديگر را در دست دارد و زن و مردي پشت ‏سر او قدم برمي‏دارند ، با شکوه و جلال معنوي خاصي به پيش مي ‏آيند .پيامبر به همراهانش توصيه فرمود که من هرگاه نفرين کردم، آمين بگوييد .
روحانيون نجران از انصار و مهاجريني که براي تماشاي مباهله آمده بودند ، پرسيدند : اينها چه نسبتي با محمد دارند؟ آنان پاسخ دادند: آن مرد علي بن ابي طالب ، داماد اوست و آن زن فاطمه، دخترش و آن دو کودک حسن و حسين، فرزندان فاطمه و علي هستند .

روحانيون نصارا با ديدن اين منظره خود را باخته و نگران شدند؛ به طوري که رئيس آنان گفت: " من عذاب را در چند قدمي خود احساس مي‏کنم، زيرا او به هدف و عقيده خود ايمان راسخ دارد، هيچ گاه فردي که در کار خود ترديد داشته باشد، عزيزان و خانواده خود را در معرض عذاب قرار نمي‏دهد . اگر با اين وضع دست ‏به نفرين برداريم، تمام ما نابود خواهيم شد و تا روز قيامت‏ يک نفر نصراني روي زمين
باقي نخواهد ماند."

سپس عاجزانه گفتند : اي ابوالقاسم! ما مباهله نمي ‏کنيم، تو دين خود را داشته باش و اجازه بده ما هم به دين خود باقي بمانيم .

پيامبر (ص) فرمود: نه . اگر حاضر به مباهله نيستيد، مسلمان شويد . اسقف آنان گفت: نه ! مسلمان
نمي ‏شويم و چون توانائي جنگ نداريم، مانند ساير اهل کتاب جزيه مي ‏دهيم . پيامبر (ص) پذيرفت وبا آنان مصالحه نمود.

دستاوردهاي مباهله

جريان مباهله به عنوان نقطه عطفي در تاريخ اسلام است ، چرا که در آن روز عظمت و برتري اسلام ، حقانيت نبوت خاتم الانبياء (ص) و منزلت اهل بيت آن حضرت براي چندمين بار ثابت شد و روز مباهله، به عنوان يکي از روزهاي جشن و پيروزي و روز دعا وشکرگزاري در تاريخ اسلام به ثبت رسيد.

اثبات امامت

نزول آيه مباهله، واضح ترين دليل بر فضيلت و حقانيت باور شيعه در موردجايگاه امامت بعد از رحلت پيامبر اکرم (ص) مي باشد . در اين آيه ، وجود مقدس حضرت علي عليه السلام به منزله جان پيامبر شناخته شده است و اين واقعيت انکارناپذير - که ازديد تمام دانشمندان شيعه و سني جاي ترديد و شبهه در آن وجود ندارد - اثبات مي کند که دومين شخص در جهان هستي ، علي (ع) است که شايستگي جانشيني حضرت محمد (ص) را دارد .

شيخ مفيد مي فرمايد: خداي متعال در آيه مباهله حکم نموده است که علي (ع) جان رسول خدا (ص)
 مي باشد و از اين حکم معلوم مي شود که اميرمؤمنان علي عليه السلام به بالاترين درجه فضيلت و برتري نائل شده است و با پيامبر صلي الله عليه و آله در کمال و عصمت از گناهان، مشترک است ." (2)

اين سخن شيخ مفيد برگرفته از حديث معروف مساوات است . اهل سنت اين حديث را از پيامبر اکرم (ص) نقل مي کنند که فرمود: " من اراد ان ينظر الي آدم في علمه والي نوح في تقواه وفهمه و الي ابراهيم في حلمه و الي يحيي بن زکريا في زهده والي موسي في هيبته والي عيسي في عبادته فلينظر الي علي بن ابي طالب "  هر کس مي خواهد علم حضرت آدم و تقوا و فهم حضرت نوح و حلم حضرت ابراهيم و زهد حضرت يحيي و هيبت حضرت موسي و عبادت حضرت عيسي را ببيند، به علي بن ابي طالب بنگرد . (3)

بر اساس اين روايت، وجود اميرمؤمنان علي عليه السلام با تمام پيامبران الهي مساوي است .

علامه محمدتقي جعفري (ره) در اين زمينه مي نويسد: «رواياتي متنوع در منابع اوليه اسلام، به خصوص حديث مقدس " مساوات اميرالمؤمنين علي بن ابي طالب عليه السلام با رسولان الهي در امتيازاتي که خداوند سبحان به آنان عطا فرموده است و آيه مباهله که علي بن ابي طالب (ع) در آن نفس رسول خدا معرفي شده است، به وضوح اثبات مي کنند که علي عليه السلام نسخه انسان کامل - که پس از وجود نازنين محمد مصطفي صلي الله عليه و آله نظير او به عرصه هستي گام نگذاشته است - تجلي گاه همه امتيازات والاي پيشوايان معصوم عليهم السلام مي باشد ." (4)

رسول گرامي اسلام در آن روز و هنگام مباهله با نصاراي نجران با اشاره به علي عليه السلام فرمود: " اللهم هذا نفسي وهو عندي عدل نفسي پروردگارا اين [علي] جان من است و او در نزد من معادل نفس من است ." (5)

به همين دليل اميرمؤمنان علي (ع) در اوج مظلوميت خويش در ماجراي شوراي خلافت، خطاب به اهل شورا با آيه مباهله احتجاج نمود . ابن حجر هيثمي از محدثان اهل سنت ،کلام علي عليه السلام خطاب به اهل شورا را چنين نقل مي کند: شما را به خدا قسم مي دهم، آيا به غير از من در ميان شما کسي هست که خداوند او را جان پيامبر و فرزندانش را فرزندان پيامبر و زنانش را زنان پيامبر قرار داده باشد؟!» همه يکصدا گفتند: نه; به غير از تو چنين فردي را سراغ نداريم . (6)

ابن حماد، شاعر متعهد قرن چهارم هجري در ضمن اشعاري با مدح و ستودن حضرت علي عليه السلام و آيه مباهله مي گويد:

سماه رب العرش نفس محمد      يوم البهال وذاک ما لا يدفع  

 پروردگار عرش، در روز مباهله، علي عليه السلام را جان محمد ناميد و اين واقعيتي انکارناپذير است .

عظمت اسلام

ماجراي مباهله موجب شد تا عظمت اسلام بر تمام مردم اثبات شده و صداقت گفتار پيامبر (ص بيش از گذشته بر همگان آشکار گردد . اين واقعه يکي از دلايل نبوت آن حضرت به شمار مي آيد . بي شک مباهله، در تقويت ايمان مسلمانان و تضعيف روحيه منافقان تاثيري بسزا داشته است .

فضيلت اهل بيت عليهم السلام

آيه مباهله ، محکم ترين دليل بر عظمت و فضيلت اهل بيت عليهم السلام مي باشد . ابوالقاسم جار الله زمخشري صاحب تفسير معروف کشاف مي نويسد: " وفيه دليل لاشي ء اقوي منه علي فضل اصحاب الکساء عليهم السلام وفيه برهان واضح علي صحة نبوة النبي صلي الله عليه و آله لانه لم يرو احد من موافق ولا مخالف انهم اجابوا الي ذلک. در اين آيه قوي ترين دليل بر برتري اصحاب کساء وجود دارد و در آن دليل روشني بر صحت پيامبري پيامبر صلي الله عليه و آله است; چون هيچيک از مخالف و موافق روايت نکرده است که مسيحيان نجران مباهله (با پيامبر صلي الله عليه و آله) را پذيرفته باشند ." (8)

شيخ مفيد مي گويد: " مباهله فضيلتي استثنائي براي اهل بيت عليهم السلام مي باشد که هيچکس از امت اسلام در اين فضيلت با آنان شريک نيست و همانند آنان نمي تواند باشد ." (9)

ذلت دشمنان اسلام

مباهله نشان داد که هر که ، به هر عنوان با دين اسلام مخالفت نمايد، دچار شکست و ذلت ابدي خواهد شد،  که وعده الهي حق است وپيروزي حق بر باطل از سنت هاي تغييرناپذير اوست . نصاراي نجران از عظمت معنوي پيامبر (ص) دچار هراس شده ، بدون لحظه اي درنگ از مباهله دست کشيده و در کوتاه ترين مدت به خواسته هاي پيامبر (ص) تن دادند و اين مصداق همان آيه شريفه است که مي فرمايد: " سالقي في قلوب الذين کفروا الرعب . به زودي در دلهاي کافران ترس و وحشت مي افکنم ." (10)

 به همين جهت زماني که چهره مصمم پيامبر (ص) و همراهان ايشان را مشاهده کردند که چگونه با قدم هاي راسخ به سوي محل مباهله مي آيند ، اسقف نجران اظهار داشت: " يا معشر النصاري اني لاري وجوها لوسالوا الله ان يزيل جبلا من مکانه لازاله بها فلا تباهلوا فتهلکوا. اي گروه نصارا! من چهره هايي را (که ايمان در سيمايشان موج مي زند) مشاهده مي کنم که اگر آنان از خداوند بخواهند که کوهي را از مکانش بردارد سريعا اجابت خواهد کرد . هرگز مباهله نکنيد که نابود خواهيد شد ." (11)

اعمال اين روز مبارک

شکوه حادثه مباهله ، از اين روز تاريخي به عنوان يکي از ماندگارترين روزهاي تاريخ اسلام ساخته است واز آن به عنوان روز شکرگزاري به درگاه حق و يادآوري عظمت اصحاب کساء در حافظه تاريخ نام
 مي برد . روز 24ذي الحجه مانند عيد غدير آداب ويژه اي دارد که برخي از اعمال آن عبارتست از:

1 . روزه گرفتن

2 . غسل روز مباهله

 3 . به جاي آوردن نماز مباهله

4 . خواندن دعاي آن روز

 5 . صدقه دادن به فقرا، به عنوان شکرگزاري

 6 . قرائت زيارت جامعه که جلوه هايي از عظمت اهل بيت عليهم السلام را بيان مي کند .

مباهله به مسلمانان آموخت که هرگاه مخالفين با دليل قانع کننده به سوي صراط مستقيم هدايت نشدند و به لجاجت پرداخته واز پذيرش حق امتناع ورزيدند ، بايد با مباهله به مقابله با آنان برخاسته و در برابر دشمنان ، خود را عاجز و درمانده نشان ندهند .

پي نوشت:

1) قرآن کريم ، سوره آل عمران ، آيه 61

2)شيخ مفيد، ارشاد، ج 1، ص 170

3 ) فتال نيشابوري، روضه الواعظين، ص 128

4) علامه محمد تقي جعفري ، طرح هاي آموزشي نهج البلاغه، ص 11

5) تفسير امام عسکري، ص 660 ؛  الامام علي عليه السلام ص 285

6) الصوائق المحرقه، ص 93

7) مناقب آل ابي طالب، ج 2، ص 145

8) جار الله زمخشري ، تفسير کشاف، ج 1، ص 433

9) شيخ مفيد ، الارشاد، ج 1، ص 158  

10) قرآن کريم ، سوره انفال ، آيه 12  

11) تفسير فخر رازي، ذيل آيه مباهله (آل عمران/61)